Vrijheid van vereniging is een grondrecht. Maar in de praktijk is verenigen steeds digitaler geworden. Politieke partijen, vakbonden, sportverenigingen, omroepen, VvE’s en burgercollectieven kunnen niet functioneren zonder een digitaal ledenbestand.

Tegelijkertijd worden die ledengegevens vandaag de dag vrijwel altijd beheerd via gesloten, commerciële en vaak niet-Europese systemen. Dat brengt reële risico’s met zich mee: datalekken, intimidatie, profilering van kwetsbare groepen en structurele afhankelijkheid van Big Tech.

De Open Association Standard (OAS) is een initiatief van Vereniging Open Domein om hier een publiek alternatief voor te ontwikkelen.

Het probleem

Mensen komen samen rond een onderwerp — bijvoorbeeld via een petitie — maar echte impact ontstaat pas wanneer zij zich duurzaam organiseren. De stap naar een formele vereniging of stichting vereist echter:

• Leden- of donateursadministratie

• Contributiebeheer

• Governance-structuren

• Veilige opslag van persoonsgegevens

In de praktijk leidt dit tot:

• Zelfgebouwde spreadsheets die niet overdraagbaar zijn

• Arbeidsintensieve bestuursrollen

• Moeilijke opvolging van penningmeesters en secretarissen

• Onzichtbare cloudopslag bij grote technologiebedrijven

• Commerciële afhankelijkheid gefinancierd uit contributies

Hierdoor wordt organiseren onnodig complex, risicovol en kwetsbaar.

De oplossing: een open standaard

OAS ontwikkelt een open standaard voor verenigings- en ledenadministratie, gebaseerd op:

• Interoperabele lidmaatschapsdata

• Privacy by design (denk aan bijvoorbeeld een wallet met attributen zoals Yivi.app)

• Federatieve uitwisseling zonder centrale dataverzameling

• Open source en controleerbare code

• Portabiliteit van gegevens en lage exit-kosten

De standaard wordt beheerd door een niet-commerciële organisatie onder Nederlands recht, die zelf géén toegang heeft tot persoonsgegevens. Overname of commerciële exploitatie van de standaard wordt structureel uitgesloten.

Zo ontstaat een digitale basisvoorziening voor verenigen — vergelijkbaar met open internetstandaarden, maar gericht op maatschappelijke organisatievorming.

Waar we beginnen

De eerste pilots richten zich op verenigingsvormen met een publieke of verplichte status, zoals:

• Verenigingen van Eigenaren (VvE’s)

• Publieke omroepverenigingen

De standaard is echter generiek toepasbaar voor alle vormen van vereniging: van buurtinitiatieven tot belangenorganisaties en landelijke ledenverenigingen.

Wil je mee doen met jouw organisatie en administratie? Ben je een organisatie aan het oprichten? Stuur dan een bericht naar bestuur@opendomein.nl.